ภาพ ศิลปะการต้องลายบ

ศิลปะการต้องลายบนโลหะ ชุมชนวัดศรีสุพรรณ (The Art of Chasing Metal Sheet of Wat Sri Suphan Community)

เส้นทาง/หมวด

เครือข่าย เครื่องเงินวัวลายเชียงใหม่ สานต่อภูมิปัญญาท้องถิ่น

ประวัติความเป็นมา ศิลปะการต้องลายบนโลหะ ชุมชนวัดศรีสุพรรณ (The Art of Chasing Metal Sheet of Wat Sri Suphan Community)

นางกมลพรรณ สุทธิ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ความเชี่ยวชาญ: การต้องลายโลหะ

ชุมชนวัดศรีสุพรรณ เป็นส่วนหนึ่งของบ้านวัวลาย จังหวัดเชียงใหม่ ปรากฏหลักฐานตั้งแต่ครั้งสมัยที่พญามังรายสร้างเมืองเชียงใหม่ และเจรจาขอช่างฝีมือจากเมืองพุกาม มายังเมืองเชียงใหม่ เพื่อฝึกสอนให้กับชาวเมือง ทำให้มีงานหัตถกรรมเครื่องเงินพื้นบ้านสืบทอดต่อเนื่องกันมา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การทำเครื่องเงินของช่างชุมชนวัดศรีสุพรรณ ที่มีความถนัดในการขึ้นรูปขันเงินและการต้องลายหรือสลักลายบนสลุงหรือขันเงิน จนได้รับการยกย่องเป็นช่างในคุ้มหลวงเมืองเชียงใหม่ในอดีต

จากนั้น ได้มีการถ่ายทอดให้ลูกหลานจนสามารถเป็นช่างฝีมือ ซึ่งได้พัฒนารูปแบบลวดลายอย่างมาก โดยก่อนปีพ.ศ. 2500 ชาวบ้านวัวลายจะประกอบอาชีพทำนากันเป็นส่วนใหญ่ เมื่อเว้นว่างจากการทำนาก็จะมาประกอบอาชีพการทำเครื่องเงินตามที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ โดยใช้แรงงานของสมาชิกในครอบครัวและเกือบทุกบ้าน จะมีโรงงานขนาดเล็กประจำอยู่ที่บ้านเรียกว่า “เตาเส่า” สมาชิกในครอบครัวจะช่วยกันทำเครื่องเงินเพื่อใช้สอยในชีวิตประจำวันและเพื่อการค้า โดยจะไปซื้อแร่เงินจากร้านคนจีนในตัวเมืองเชียงใหม่ จากนั้น จะนำแร่เงินมาตีขึ้นรูป ตามประเภทของผลิตภัณฑ์ซึ่งส่วนใหญ่จะทำเป็นสลุงหรือขัน ถาด เชี่ยนหมาก โดยมากผู้ที่ทำหน้าที่เป็นช่างตีและขึ้นรูป จะให้แรงงานชายในครอบครัว คือ พ่อ สามี ลูกชาย ส่วนผู้หญิง คือ แม่และลูกสาว จะทำหน้าที่เป็นช่างต้องลายหรือตอกลาย เสร็จแล้วจะนำผลิตภัณฑ์ไปขายที่ตลาด เมื่อมีการค้าขายกันมากขึ้น จึงทำให้ความรู้ภูมิปัญญาการทำเครื่องเงิน เริ่มมีความหลากหลายเพิ่มขึ้น

เอกลักษณ์อันโดดเด่นของงานต้องลายบนโลหะ คือ วิธีการต้องลายสองด้าน เครื่องเงินที่ผลิตโดยชาวบ้านชุมชนวัดศรีสุพรรณ จะตอกลายจากด้านในให้นูนตามโครงร่างรอบนอกของลายก่อนแล้วตีกลับจากด้านนอกเป็นลายละเอียดอีกที ลวดลายที่พบเห็นโดยทั่วไปประกอบด้วย รูปธรรมชาติและรูปเหมือนจริง รูปเทพเจ้าหรือลายเทพพนม มาจากความเชื่อโบราณแบบฮินดู รูปสัตว์หิมพานต์ ใช้ประกอบในงานก่อสร้างทางพุทธศาสนา รูปตัวละครในวรรณคดีรามเกียรติ์ ส่วนลายที่นิยมนำมาต้องลายมากที่สุด คือ ลายไทยแบบต่างๆ

ที่ตั้ง ศิลปะการต้องลายบนโลหะ ชุมชนวัดศรีสุพรรณ (The Art of Chasing Metal Sheet of Wat Sri Suphan Community)

ชุมชนวัดศรีสุพรรณ อำเภอเมือง
จังหวัด: เชียงใหม่
ประเทศ: ไทย